ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਥੈਰੇਪੀ ਸਿਰਫ਼ ਬੀਮਾਰੀ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬੁੱਢੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜਵਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ’ਚ ਅਮਰੀਕਾ ’ਚ ਇਕ ਕਲੀਨਿਕਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੌਰਾਨ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਗਲੂਕੋਮਾ (ਕਾਲਾ ਮੋਤੀਆ) ਦੇ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਅੱਖ ’ਚ ਜੈਨੇਟਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਕ ਵਾਇਰਸ ਇੰਜੈਕਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ’ਚ ਬੁੱਢੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਖੋਜੀ ਗਈ।
ਈ.ਆਰ.-100 ਥੈਰੇਪੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਪਾਨੀ ਸਟੈੱਮ ਸੈੱਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼ਿਨਿਆ ਯਾਮਾਨਾਕਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖੋਜ ਦੇ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਜੀਨਸ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਸਮੂਹ ਬੁੱਢੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਟੈੱਮ-ਸੈੱਲ ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ ’ਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜਵਾਨ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ ਉਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਜਦੋਂ ਹਾਰਵਰਡ ਦੇ ਡੇਵਿਡ ਸਿਨਕਲੇਅਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨੇ ਬੋਸਟਨ ਦੀ ‘ਲਾਈਫਬਾਇਓਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਲੈਬ’ ’ਚ ਯਾਮਾਨਾਕਾ ਦੇ 4 ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ’ਚੋਂ 3 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ‘ਸੈੱਲ ਰਿਜੁਵੇਨੇਸ਼ਨ’ ਭਾਵ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਇਆਕਲਪ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ।
ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨ ਵੀ ਹਨ ਕਿ ‘ਸੈੱਲ ਰਿਜੁਵੇਨੇਸ਼ਨ’ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਈ.ਆਰ.-100 ਥੈਰੇਪੀ ਕਿਸੇ 75 ਸਾਲ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ 25 ਸਾਲ ਵਰਗਾ ਜਵਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਪਰ ਇਹ ਬੁੱਢੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਨੂੰ ਜਵਾਨ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਵਰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਆਚੀ ਕੁਝ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਬੁੱਢੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ. ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਰੀਰ ’ਚ ਤਾਕਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ’ਚ ਸੋਜ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੁਰੰਮਤ, ਘਟਦੀ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਸੋਜ ਵਰਗੇ ਇਹ 3 ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥੈਰੇਪੀ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ’ਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਯੂ.ਐੱਸ. ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2026 ’ਚ ਇਨਸਾਨਾਂ ’ਤੇ ਈ.ਆਰ.-100 ਥੈਰੇਪੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਗਲੂਕੋਮਾ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਆਪਟਿਕ ਨਰਵ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ’ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 5 ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਗਠੀਆ, ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡੀਜਨਰੇਟਿਵ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਗਰ ਇਲਾਜ ਦੇ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਜੈਵਿਕ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ’ਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਸੈਲੂਲਰ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਘਟਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦਰੁਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਕਈ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ’ਚ ਕਾਰਗਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਗਲੂਕੋਮਾ ਠੀਕ ਕਰਨ ’ਚ।
ਭਾਰਤ ਕਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ : ਦੇਸ਼ ਦੀ 60 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ’ਚ 10 ਤੋਂ 12 ਫੀਸਦੀ ਭਾਵ ਕਰੀਬ 15.30 ਕਰੋੜ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2050 ਤੱਕ 34.7 ਕਰੋੜ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ’ਚ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ’ਚ ਮੋੜਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਆਈ ਆਈ ਐੱਸ ਸੀ) ਨੇ ‘ਲੌਂਜੇਵਿਟੀ ਇੰਡੀਆ’ ਭਾਵ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਹਿਤ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ’ਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਆਈ.ਆਈ.ਐਸ.ਸੀ. ਦੀ ‘ਭਾਰਤ ਸਟੱਡੀ’ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ’ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਉਮਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਇਓਮਾਰਕਰ ਪੱਛਮੀ ਆਬਾਦੀ ’ਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ’ਤੇ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਪੁਣੇ ਦੇ ਅਗਰਕਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਕ ਅਹਿਮ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਰਹੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ’ਚ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਕਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਦ ਸਟੈੱਮ-ਸੈੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੈੱਲ ਨਵੇਂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਰੀਜਨਰੇਟਿਵ ਮੈਡੀਸਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ‘ਕ੍ਰਾਇਓਵਿਵਾ ਲਾਈਫ ਸਾਇੰਸਿਜ਼’, ਜੋ ਇਕ ‘ਸੈੱਲ-ਬੈਂਕਿੰਗ ਕੰਪਨੀ’ ਹੈ, ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਮਰ ਪਲਟਣ ਦੇ ਕਥਿਤ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਹੈਲਥ-ਸਪੈਨ ਸੁਧਾਰਨ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੋਜ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹੇ : ਇੱਥੇ ਡੂੰਘਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਜੈਵਿਕ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਸੈਲੂਲਰ ਰਿਜੁਵੇਨੇਸ਼ਨ ਭਾਵ ਕੋਸ਼ਿਕਾਈ ਕਾਇਆਕਲਪ ਅਤੇ ਸੈਲੂਲਰ ਰੀਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ? ਇੰਸੁਲਿਨ, ਆਈ.ਵੀ.ਐੱਫ. ਅਤੇ ਜੀਨ ਥੈਰੇਪੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੈਡੀਕਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ’ਚ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਗਲੂਕੋਮਾ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਲਈ ਈ.ਆਰ.-100 ਥੈਰੇਪੀ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਵਾਇਰਲ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ, ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਸਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਫਾਇਦਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੀ ਹੋਣਗੇ। ਅਜਿਹੇ ’ਚ ‘ਲੌਂਜੇਵਿਟੀ ਇੰਡੀਆ’ ਅਤੇ ‘ਭਾਰਤ’ ਵਰਗੇ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਹੀ ਦੇਸੀ ਮੈਡੀਕਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੰਪੋਰਟਿਡ ਹੱਲਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰੇ, ਸਗੋਂ ਦੇਸੀ ਰਿਸਰਚ, ਕਲੀਨਿਕਲ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਫਰੇਮਵਰਕ ’ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਈ.ਆਈ.ਐੱਸ.ਸੀ. ਦੀ ਲੌਂਜੇਵਿਟੀ ਇੰਡੀਆ ਪਹਿਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਮੂਹ ਵਰਗੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੁਹਿੰਮ ’ਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣਨ।
ਅਗਲਾ ਰਾਹ : ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਲਾਚਾਰ ਅਵਸਥਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਚੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗਲੂਕੋਮਾ ਗ੍ਰਸਤ ਜਿਸ ਅੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਲ ਈ.ਆਰ.-100 ਥੈਰੇਪੀ ਮਿਲੀ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਉਮਰ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਮਾਪਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਬਦਲਿਆ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇਸ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਥੈਰੇਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ’ਚ ਬਦਲ ਸਕੇ। ਫਿਲਹਾਲ ਕਸਰਤ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ, ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਵਾਲੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਹੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਉਪਾਅ ਹੈ।
—ਡਾ. ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਾਗਰ ਮਿੱਤਲ
(ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੋਨਾਲੀਕਾ)
(ਲੇਖਕ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਰੈਂਕ ’ਚ ਪੰਜਾਬ ਇਕਨਾਮਿਕ ਪਾਲਿਸੀ ਅਤੇ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਹਨ)
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦਾ ਆਗਾਜ਼
NEXT STORY 
