ਮੇਰੇ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ, ਉਰਦੂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਐੱਸ. ਡੀ. ਐੱਮ. ਮਰਹੂਮ ਜਨਾਬ ਬੀ. ਐੱਲ. ਸਿੱਕਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਲ 1988 ’ਚ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ’ਚ ਐੱਸ. ਡੀ. ਐੱਮ. ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ’ਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਡਾ. ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਨੇ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ।
ਸਰ ਝੁਕਾਓਗੇ ਤੋ ਪੱਥਰ ਦੇਵਤਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ,
ਇਤਨਾ ਮਤ ਚਾਹੋ ਉਸੇ ਵੋ ਬੇਵਫਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।
ਹਮ ਭੀ ਦਰਿਆ ਹੈਂ ਹਮੇਂ ਅਪਨਾ ਹੁਨਰ ਮਾਲੂਮ ਹੈ,
ਜਿਸ ਤਰਫ ਭੀ ਚਲ ਪੜੇਂਗੇ ਰਾਸਤਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।
ਮੈਂ ਖੁਦਾ ਕਾ ਨਾਮ ਲੇ ਕਰ ਪੀ ਰਹਾ ਹੂੰ ਦੋਸਤੋ,
ਜ਼ਹਰ ਭੀ ਇਸਮੇਂ ਅਗਰ ਹੋਗਾ ਦਵਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਫਰਵਰੀ, 1935 ਨੂੰ ਫੈਜ਼ਾਬਾਦ (ਹੁਣ ਅਯੁੱਧਿਆ) ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ’ਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੈਚੁਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਪੀਐੱਚ. ਡੀ. ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ’ਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 17 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮੇਰਠ ਦੇ ਕਾਲਜ ’ਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।
ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ (ਜਨਮ ਸਈਅਦ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸ਼ੀਰ) ਨੇ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ’ਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਈ, ਕੁੱਲੀਅਤੇ ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ, ਆਮਦ, ਛਵੀ, ਆਹਟ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਉਜਾਲੇ ਅਪਨੀ ਯਾਦੋਂ ਕੇ’ ਨਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2 ਕਿਤਾਬਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਸਨ—‘ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਬਾਦ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲੋਂ ਕਾ ਤਨਕੀਦੀ ਮੁਤਾਲਾ’ (ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ) ਅਤੇ ‘20ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮੇਂ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ’, ਜੋ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਨ, ਲਿਖੀਆਂ।
ਮੁਖਾਲਿਫਤ (ਵਿਰੋਧ) ਸੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੰਵਰਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਨੋਂ ਕਾ ਬੜਾ ਅਹਿਤਰਮ (ਸਤਿਕਾਰ) ਕਰਤਾ ਹੂੰ।
ਮੁਝੇ ਖੁਦਾ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਾ ਦਿਆਰ ਬਖ਼ਸ਼ਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਯਹ ਸਲਤਨਤ ਮੁਹੱਬਤ ਕੇ ਨਾਮ ਕਰਤਾ ਹੂੰ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਿਹਾਰ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ’ਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ :
‘‘ਮੈਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਆਦਮੀ ਹਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਜਨਮ-ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਥ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਫ਼ਨ ਮੇਰਾ ਫ਼ਨ ਹੈ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਮੇਰਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਮੇਰੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੈ।’’
ਬਸ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ ਜਦੋਂ ਮੇਰਠ ’ਚ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਉੱਥੇ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗੇ ਭੜਕ ਗਏ ਅਤੇ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਘਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੀ ਸੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ :
ਲੋਗ ਟੂਟ ਜਾਤੇ ਹੈਂ ਏਕ ਘਰ ਬਨਾਨੇ ਮੇਂ,
ਤੁਮ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਖਾਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਜਲਾਨੇ ਮੇਂ।
ਡਾ. ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਦੀ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਿਫ਼ਿਲਾਂ ’ਚ ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਵੀ ਹੈ :
ਜਿਸ ਦਿਨ ਸੇ ਚਲਾ ਹੂੰ ਮਿਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਪੇ ਨਜ਼ਰ ਹੈ,
ਆਂਖੋਂ ਨੇ ਕਭੀ ਮੀਲ ਕਾ ਪੱਥਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਾ।
ਯੇ ਫੂਲ ਮੁਝੇ ਕੋਈ ਵਿਰਾਸਤ ਮੇਂ ਮਿਲੇ ਹੈਂ,
ਤੁਮਨੇ ਮਿਰਾ ਕਾਂਟੋਂ ਭਰਾ ਬਿਸਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਾ।
ਯਾਰੋਂ ਕੀ ਮੋਹੱਬਤ ਕਾ ਯਕੀਂ ਕਰ ਲੀਆ ਮੈਂਨੇ,
ਫੂਲੋਂ ਮੇਂ ਛੁਪਾਇਆ ਹੁਆ ਖੰਜਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਾ।
ਮਹਿਬੂਬ ਕਾ ਘਰ ਹੋ ਕਿ ਬੁਜ਼ੁਰਗੋਂ ਕੀ ਜ਼ਮੀਨੇਂ,
ਜੋ ਛੋੜ ਦੀਆ ਫਿਰ ਉਸੇ ਮੁੜ ਕਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਾ।
ਪੱਥਰ ਮੁਝੇ ਕਹਤਾ ਹੈ ਮਿਰਾ ਚਾਹਨੇ ਵਾਲਾ,
ਮੈਂ ਮੋਮ ਹੂੰ ਉਸਨੇ ਮੁਝੇ ਛੂ ਕਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਾ।
ਦੇਖੋ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ :
ਕੋਈ ਹਾਥ ਭੀ ਨਾ ਮਿਲਾਏਗਾ ਜੋ ਗਲੇ ਮਿਲੋਗੇ ਤਪਾਕ ਸੇ,
ਯੇ ਨਏ ਮਿਜਾਜ ਕਾ ਸ਼ਹਰ ਹੈ ਜਰਾ ਫਾਸਲੇ ਸੇ ਮਿਲਾ ਕਰੋ।
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਗਾਈ ਗਈ ਗ਼ਜ਼ਲ ‘ਨ ਜੀ ਭਰ ਕੇ ਦੇਖਾ ਨ ਕੁਛ ਬਾਤ ਕੀ, ਬੜੀ ਆਰਜ਼ੂ ਥੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀ’ ਵੀ ਇਸੇ ਹਰਮਨਪਿਆਰੇ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਲਿਖੀ ਸੀ।
ਕੀ ਸਿਤਮ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ’ਚ ਉਜਾਲੇ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ’ਚ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਉਜਾਲੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਗਏ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਆ ਕੇ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ (ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ) ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਖ਼ਿਆਲ ਜ਼ਿਹਨ ’ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਬੀਮਾਰੀ ਅਤੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਕ ਗੱਲ ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਖਸ ਨੇ ਬੇਇੰਤਹਾ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀਤੀ। ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਜਿਊਣਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਝੇ ਤੁਮ ਸੇ ਮੋਹੱਬਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ,
ਯੇ ਦੁਨੀਆ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਖੁਦਾ ਸੇ ਰੋਜ਼ ਤੁਮ ਕੋ ਮਾਂਗਤਾ ਹੂੰ,
ਮੇਰੀ ਚਾਹਤ ਇਬਾਦਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਵੋ ਚੇਹਰਾ ਚਾਂਦ ਹੈ, ਆਂਖੇਂ ਸਿਤਾਰੇ,
ਜ਼ਮੀਂ ਫੂਲੋਂ ਕੀ ਜੰਨਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਸੇ ਤੁਮਹੇਂ ਦੇਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ,
ਚਲੇ ਭੀ ਆਓ ਮੁਦੱਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ :
ਮੋਹੱਬਤੋਂ ਮੇਂ ਦਿਖਾਵੇ ਕੀ ਦੋਸਤੀ ਨਾ ਮਿਲਾ,
ਅਗਰ ਗਲੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਨਾ ਤੋ ਹਾਥ ਭੀ ਨਾ ਮਿਲਾ।
ਬਸ਼ੀਰ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਕਿਆ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਇਕ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ’ਚ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਸਨਮਾਨ ਲੈਣ ਲਈ ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਤਾਂ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਜੋ ਉੱਥੇ ਇੰਨੀ ਦੂਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ ਜਿਸਨੇ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਡਾ. ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ’ਚ ਵਰਤਿਆ :
ਉਜਾਲੇ ਅਪਨੀ ਯਾਦੋਂ ਕੇ ਹਮਾਰੇ ਸਾਥ ਰਹਨੇ ਦੋ,
ਨਾ ਜਾਨੇ ਕਿਸ ਗਲੀ ਮੇਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਜਾਏ।
ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਆਸਾਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ’ਚ ਡੂੰਘੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਾਇਰ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖ਼ਾਸ ਤੱਕ ਹਰ ਕੋਈ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਜਾਣੇ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਬਸ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ’ਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਜਮ ਕਰ ਕਰੋ ਲੇਕਿਨ ਯੇ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਰਹੇ,
ਜਬ ਕਭੀ ਹਮ ਦੋਸਤ ਹੋ ਜਾਏਂ ਤੋ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਨਾ ਹੋੋਂ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪੈਗਾਮ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ :
ਸਚ ਸਿਆਸਤ ਸੇ ਅਦਾਲਤ ਤਕ ਮਸਰੂਫ ਬਹੁਤ ਹੈ,
ਝੂਠ ਬੋਲੋ, ਝੂਠ ਮੇਂ ਅਬ ਭੀ ਮੋਹੱਬਤ ਬਹੁਤ ਹੈ।
ਸਾਤ ਸੰਦੂਕੋਂ ਮੇਂ ਭਰ ਕਰ ਦਫ਼ਨ ਕਰ ਦੋ ਨਫ਼ਰਤੇਂ,
ਆਜ ਇੰਸਾਂ ਕੋ ਮੋਹੱਬਤ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਹੁਤ ਹੈ।
ਗੁਲਾਬੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਸ਼ਬਨਮ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਦਿਲ ਭਿਗੋਤੇ ਹੈਂ,
ਮੋਹੱਬਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲੋਗ ਹੋਤੇ ਹੈਂ।
ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਪਰਚਮ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ’ਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਅੱਜ 28 ਮਈ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।
ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਚੰਦਰ ਨਾਗਪਾਲ
ਅਧੂਰੇ ਵਾਅਦੇ : ਸਿੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ
NEXT STORY 
