ਅਕਸਰ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ’ਚ ਇਕੱਠਿਆਂ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਡਾਈਨਿੰਗ ਟੇਬਲ ਦੀ ਖੋਜ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾ ਸਕਣ। ਆਮ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ’ਚ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਂਡੂ ਮਾਹੌਲ ’ਚ ਮਰਦ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਮੱਧਵਰਗ ’ਚ ਅਕਸਰ ਸਾਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭੋਜਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਜਿਹੋ-ਜਿਹੀ ਸਹੂਲਤ ਹੋਈ, ਲੋਕ ਨਾਸ਼ਤਾ ਵਗੈਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਘਰ ’ਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ।
ਇਕ ਵਾਰ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਇਕੱਠਿਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ ’ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਜ਼ਮਾਨੇ ’ਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ ਘਰਾਣਿਆਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਪਵੇ, ਉਹ ਖਾਣੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕੱਠਿਆਂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਸੰਦ-ਨਾਪਸੰਦ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੌਂਡਿੰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਸਾਰੇ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਹੱਲ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਹੁਣ ਨਵਾਂ ਟ੍ਰੈਂਡ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ’ਚ ਇਕੱਠਿਆਂ ਖਾਣੇ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਇਕ ਵਜ੍ਹਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਉਹ ਢਾਂਚਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਖਿੱਲਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ ਲਗਭਗ 61 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਫੈਮਿਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਰਗੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਕੱਲੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ 2001 ’ਚ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 3.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੁਣ ਵਧ ਕੇ 5 ਅਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ 6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ’ਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਫਿਰ ਜਿਸਨੂੰ ‘ਜੈਨ ਜ਼ੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਘਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ’ਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅਕਸਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘‘ਅੱਜ ਕੁਝ ਅੱਛਾ ਖਾਣਾ ਹੈ’’ ਭਾਵ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ’ਚ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਫਲਾਣੀ ਥਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਵਾਦ ਬਿਲਕੁਲ ਮਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਕਿ ਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬਣਿਆ ਖਾਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਹਾਰਸ਼ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਫੂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਗੁਣ ਦੱਸ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਪ੍ਰਮੋਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਿਮਾਰ ਵੀ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦਾ ਕਦੇ ਕੁਝ ਨਾ ਖਾਣ, ਘਰ ਦਾ ਹੀ ਖਾਣ। ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਜੇਕਰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਲੋਕ ਬਾਹਰ ਖਾਣਾ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਿਸੇ ਸਮਾਗਮ ਜਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਕ ਅਧਿਐਨ ’ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 35 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 42 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਲੋਕ ਬਾਹਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਵੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ’ਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਗੱਲਬਾਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਕ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ’ਚ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਇਕ ਬਿਲਡਰ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਫਲੈਟ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਕਿਚਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ! ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਘਰ ’ਚ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਝੰਜਟ ਸਹੇੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਮੰਗਵਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਇਸਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਬੇਕਾਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ!
ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵੀ ਇਸ ’ਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਮੱਧਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਅੱਜਕੱਲ ਚੌਵੀ ਬਾਈ ਸੱਤ ਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਘਰ ਆ ਕੇ ਵੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ’ਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਟਾਈਮ ਕਿੱਥੋਂ ਕੱਢਣ? ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਤਾਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਰੋਜ਼ ਇਸਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇ।
ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਉਸ ਪੁਰਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਿਸ ’ਚ ਇਕ ‘ਹੈਪੀ ਫੈਮਿਲੀ’ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਵੀ ਕੌਣ ਕੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸਦੇ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਘਰ ’ਚ ਖਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਬਾਹਰ—ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ ’ਤੇ ਕੁਝ ਥੋਪ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਪਰ ਸਿਹਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਧਿਆਨ ’ਚ ਰੱਖੀਏ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਘਰ ’ਚ ਬਣੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ
ਕਿੰਗਮੇਕਰ ਬਣਿਆ ਕਿੰਗ : ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਡੀ. ਕੇ. ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦਾ ਸਫਰ
NEXT STORY 
