ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ’ਚ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਤਾਂ ਗਏ ਹਾਂ ਪਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਹਵਾ, ਰੁੱਖ-ਪੌਦੇ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਝਰਨੇ, ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰੇ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੀ ਅੰਗ ਹਨ।
ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਾਹਿਤ ਕੁਦਰਤ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬੋਧ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ’ਚ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਰੁੱਖ-ਪੌਦੇ, ਫੁੱਲ-ਪੱਤੀਆਂ, ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹੀ ਹਨ। ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ ਸਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਫਿੱਕੀ ਨਾ ਪੈਣ ਦੇਈਏ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਸੁੰਦਰ ਰਹੇਗੀ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਰਹੇਗੀ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੀਜ ਪੁੰਘਰਨ ਵਾਲੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਕੀ ਅਸੀਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? ਸ਼ਾਇਦ ਨਹੀਂ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪੱਥਰ-ਦਿਲ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਕਦੇ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਖੁਦ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਕੋਸਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੇ ਸਾਡਾ ਵਤੀਰਾ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਐਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ’ਚ ਸੋਕਾ, ਹੜ੍ਹ, ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣਾ, ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦਾ ਪਿਘਲਣਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧਣਾ, ਕਈ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ-ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਅਲੋਪ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਚਾਰਨ ਯੋਗ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ’ਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੋਵੇਗਾ?
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਕਈ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜੋੜੇ। ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ।
ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਰੱਬ ਦਾ ਦਰਜਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਉਦੋਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਮਾਂ, ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਮਾਂ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਮਾਂ, ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾਗ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਮਈਆ, ਚੰਦ ਨੂੰ ਚੰਦਾ ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੌਰ ’ਚ ਇਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜੀਏ? ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਔਰਤ ਮਾਂ, ਭੈਣ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧੀ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ’ਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ’ਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦੂਰ ਕਰਨ ’ਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਡਾਕਟਰ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰ ’ਚ ਅਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣਾ ਸਾਨੂੰ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਾਨਗਰਾਂ ’ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ। ਸਵੇਰੇ ਫਲੈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜਾਮ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਦਫ਼ਤਰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਮ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਾਲ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਸ ਤਾਲ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੰਗਤ ’ਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ’ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ ਦਿਖਾ ਕੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਛੋਹ ਸਾਨੂੰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਹਨੇਰੇ ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ’ਚ ਮਦਦ ਮੁੱਹਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕੇ। ਅੱਜ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵਧਦੇ ਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਨਾਪੂਰਤੀ ਨਿਭਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਰੌਲਾ ਤਾਂ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਵੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਾਂ ਆਓ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੀਏ। ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।
-ਰੋਹਿਤ ਕੌਸ਼ਿਕ
ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਨ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ 'ਚ ਬਜ਼ੁਰਗ
NEXT STORY 
