ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇਖ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਮਾਣ ਅਕਸਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ’ਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਕ੍ਰੀਨ ’ਤੇ ਜੋ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂਬਰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਹਾਊਸ ’ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੁੰਦਰ ਸਾੜੀਆਂ ’ਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੈਚ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦ ਸਾਫ਼ ਕੁੜਤਾ-ਪਜਾਮਾ, ਸਿਲਵਾਏ ਹੋਏ ਬੰਦ ਗਲੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਰਪ ਵੈਸਟਰਨ ਸੂਟ ’ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬੂਟ ਪਾਲਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਐਕਸੈਸਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਪੜੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁੰਦਰ, ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਤਾਰੀਫ਼ ਅਕਸਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਕ ਵਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਰਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਬਹਿਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਦਰਸ਼ਕ ਅਕਸਰ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ, ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਵਸਥਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਰਚੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਸਣ ’ਚ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ, ਵਤੀਰੇ ’ਚ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ। ਆਮ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਲਈ, ਜੋ ਅਖੀਰ ’ਚ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇਹ ਫਰਕ ਅਜੀਬ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਊਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਤਨਖਾਹ, ਭੱਤੇ, ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ, ਰਹਿਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਖਰਚੇ ਹਨ। ਇਕ ਸੈਸ਼ਨ ਚਲਾਉਣ ’ਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਈਟਿੰਗ, ਸਟਾਫਿੰਗ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਖਰਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਖੁਦ ਘਰ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬਜਟ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਜਦੋਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਕਾਰਨ ਕਾਰਵਾਈ ਰੁਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਰੋਧ ਜਾਂ ਬਹਿਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਿਨ ਰੋਕਣ ਦੀ ‘ਲਗਜ਼ਰੀ’ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।
ਕੱਪੜਿਆਂ ’ਚ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੜਤਾ ਸਾਦਗੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਧੀਆ ਸਿਉਤਾ ਹੋਇਆ ਸੂਟ ਪੇਸ਼ੇਵਾਰਾਨਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਕੰਮ ਦੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਖੋਖਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹਨ। ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ, ਨਾਗਰਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵਾਪਰਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਇਦ ਜੋ ਗੱਲ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਲਝਣ ’ਚ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਹਾਊਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਦਾ ਫਰਕ। ਹਾਊਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਕਸਰ ਪਾਰਟੀ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਬੜੀ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ’ਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਹੌਲ ਸੁਖਾਵਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੋਸਤਾਨਾ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਹਾਊਸ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮਾਹੌਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਲੋਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਵਰਕਰਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਮਾਇਤ ਜੁਟਾਉਣ ’ਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਹ ਫਰਕ ਬਹੁਤ ਉਲਝਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵਰਕਰ ਅਕਸਰ ਗਰਮਾ-ਗਰਮ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਵੰਡ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਉਲਝਣ ਘਰ ਬੈਠੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਮਾਪੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਵਤੀਰਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੀਨ ’ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ’ਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਦਾ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲੋਕਤੰਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਵਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹਿਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਵਿਰੋਧ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਸੰਚਾਲਿਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਬੇਮੁਹਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਨਾਗਰਿਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਫਲ ਹੋਣ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਦ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ’ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਵਿਵਸਥਾ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਭਰੋਸਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਵਤੀਰਾ ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਜ਼ਤ ਸਿਰਫ਼ ਕੱਪੜਿਆਂ ’ਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਤੀਰੇ ’ਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰ ਇਸ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਲੋਕ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਹ ਕੱਪੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਣ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ, ਇਹ ਉਲਟੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਜੋ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਰੰਗ, ਕੱਪੜੇ, ਵਿਰਾਸਤ—ਪਰ ਮਨ ਜੋ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਰੌਲਾ, ਹੰਗਾਮਾ, ਰੁਕਾਵਟ। ਇਹ ਅਸੰਤੁਲਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ।
ਅਖੀਰ ’ਚ, ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਕੱਪੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹਾਊਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਲੱਖਾਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ’ਚ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਿਸੇ। ਜਦੋਂ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਵਤੀਰੇ ’ਚ ਤਾਲਮੇਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦੇਖਣਗੇ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਨੂੰ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
—ਦੇਵੀ ਐੱਮ. ਚੇਰੀਅਨ
ਆਖ਼ਿਰ ਕਦੋਂ ਰੁਕੇਗਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ
NEXT STORY 
