ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ ਇਕ ਡਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ’ਚ ਇਕ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਡਰ ਬੈਠਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਲਈ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮਾਪੇ ਚਿੰਤਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਡਰ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅਗਵਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਗੈਰ-ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗੀ।
ਅਗਵਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੰਗਠਿਤ, ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ’ਚ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਦਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ-ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ, ਸਕੂਲ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਚ ਵੀ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਊਰੋ (ਐੱਨ. ਸੀ. ਆਰ. ਬੀ.) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ’ਚ ਇਕ ਹੀ ਸਾਲ ’ਚ 1.16 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਗਵਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਕੱਲੀ ਦਿੱਲੀ ’ਚ 5,700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜਤਾਂ ’ਚੋਂ ਲੱਗਭਗ 70 ਫੀਸਦੀ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਸਦਮੇ ’ਚ ਡੁੱਬੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਭਰ ਨਾ ਸਕਣ।
ਹਾਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਥਿਤੀ ਕਿੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ’ਚ, ਤੜਕੇ ਇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਇਕ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬੱਚਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਲਸ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸੀ. ਸੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਕੈਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਟਰੈਕ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਮਾਮਲੇ ’ਚ, 4 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਲੈ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਦੇ ਇਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ, ਮਦਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਕ ਅਜਨਬੀ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਫੁਸਲਾ ਲਿਆ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ’ਚ, ਖੇਡਦੇ ਸਮੇਂ ਲਾਪਤਾ ਹੋਇਆ ਇਕ ਬੱਚਾ ਬਾਅਦ ’ਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।
ਅਗਵਾ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਇੰਨਾ ਔਖਾ ਹੋਣ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਘਣਾਪਣ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਲਈ ਭੀੜ ’ਚ ਗਾਇਬ ਹੋਣਾ, ਸਥਾਨ ਬਦਲਣਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਘੰਟਿਆਂ ’ਚ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਂ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਪੁਲਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਕਸਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਲੀਆਂ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ’ਚ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੀ. ਸੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਕੈਮਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਰੀਅਲ ਟਾਈਮ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ, ਫੁਟੇਜ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਈ ਘੰਟਿਆਂ ਜਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੁਰਾਗ ਠੰਢੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਅਗਵਾ ਸਮੱਗਲਿੰਗ, ਜਬਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਨਾਜਾਇਜ਼ ਗੋਦ ਲੈਣ ਜਾਂ ਫਿਰੌਤੀ ਦੇ ਰੈਕੇਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਪਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਬਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਅਤੇ ਦੋਸ਼-ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਘੱਟ ਦਰ ਇਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਭੇਜਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਰ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਵੀ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਦਮੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੁਲਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਡਰ ਜਾਂ ਪੀੜਤ ਦੇ ਪਰਤਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ’ਚ ਅਗਵਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ’ਚ ਦੇਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਨੂੰ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪੁਲਸਿੰਗ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ। ਬੀਟ ਪੁਲਸਿੰਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰਾਂ, ਵਸਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ, ਬੱਸ ਸਟੈਂਡਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੀ. ਸੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਕੈਮਰੇ ਚਾਲੂ ਹਾਲਤ ’ਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਉਚਿਤ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਪੁਲਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਅਲਰਟ, ਵਾਹਨ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਲਾਪਤਾ-ਵਿਅਕਤੀ ਡੇਟਾਬੇਸ ਵਰਗੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਅਪਰਾਧ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ।
ਤੁਰੰਤ ਨਿਆਂ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਅਗਵਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫਾਸਟ-ਟਰੈਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ’ਚ ਨਿਪਟਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿੰਨੇ ਮਾਮਲੇ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਹਤਰ ਤਾਲਮੇਲ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਇਕ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਵਾਂ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ’ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਰਲ ਨਿਯਮ ਸਿਖਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ-ਅਜਨਬੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੋਹਫ਼ੇ ਜਾਂ ਲਿਫਟ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਅਸਹਿਜ ਹੋਣ ’ਤੇ ਮਦਦ ਲਈ ਚੀਕੋ। ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ। ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਘੱਟ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਦੇਰ ਰਾਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਟਰੀਟ ਲਾਈਟਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।
ਰੋਕਥਾਮ ’ਚ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗੁਆਂਢੀ, ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਵਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਜਲਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਸਨੀਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਤੁਰੰਤ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਅਗਵਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ ਹਰ ਮਿੰਟ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਦੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਗਵਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਡਰ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਾਸਨ, ਸੁਚੇਤ ਪੁਲਸਿੰਗ, ਜਾਣੂ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਨਿਆਂ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਸਲੀ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਡਰ ਨੂੰ ‘ਨਵਾਂ ਸਾਧਾਰਨ’ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਊਣਾ ਔਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ’ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਹੋਵੇਗਾ।
- ਦੇਵੀ ਚੇਰੀਅਨ
ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ : ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ’ਚ ਸੰਘਰਸ਼
NEXT STORY 
