ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਆਪਸ ’ਚ ਇੰਨੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਦਾ ਲੈਕਚਰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਪਰਿਵਾਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਉੱਦਮੀ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਨਾਲ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਹਥੇਲੀ ’ਚ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹੀ ਮੰਚ, ਜੋ ਆਸ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਡਰ ਵੀ ਫੈਲਾਅ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਝੂਠ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜ਼ਖ਼ਮ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਖੋਜਾਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਾਡੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ, ਹੜ੍ਹ, ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਏ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ, ਖ਼ੂਨਦਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ, ਰਾਹਤ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ’ਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖੇ ਹਨ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਫ਼ਲ ਉੱਦਮਾਂ ’ਚ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਕਰੀਅਰ ਖੋਜੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ।
ਪਰ ਹਰ ਮਹਾਨ ਖੋਜ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ, ਇਕ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਭਰਿਆ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿੰਟਾਂ ’ਚ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਐਡਿਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਵੀਡੀਓ ਸੱਚ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਝੂਠੀ ਅਫ਼ਵਾਹ ਕਿਸੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਕਸਰ ਇਕ ਅਸਲੀ ਇਨਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ਾਇਦ ਫਿਰ ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਨਾ ਰਹੇ।
ਸ਼ਾਇਦ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਇਸ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਂਚੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਾਰਵਰਡ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਇਕ ਤਸਵੀਰ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ‘ਫਾਰਵਰਡ’ ਬਟਨ ’ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਕਲਿੱਕ ਭਾਵੇਂ ਨੁਕਸਾਨ ਰਹਿਤ ਲੱਗੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਫ਼ਰਤ ਫੈਲਾਅ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ’ਚ ਜਿਊਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਕ ਝੂਠ ਆਨਲਾਈਨ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ, ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਪਰਫੈਕਟ ਛੁੱਟੀਆਂ, ਪਰਫੈਕਟ ਬੌਡੀ, ਪਰਫੈਕਟ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਫੈਕਟ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਐਡਿਟ ਕੀਤੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ਾਸ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਓਨੇ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਫਿਲਟਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਤਮ-ਖਦਸ਼ੇ ’ਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚਿੰਤਾ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਬੇਰਹਿਮ ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਜਨਤਕ ਅਪਮਾਨ, ਅਣਪਛਾਤੀ ਬਦਸਲੂਕੀ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਤਸ਼ੱਦਦ ਨੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲਤਾ ’ਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਖਦਾਈ ਰੂਪ ’ਚ, ਕੁਝ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਮੀਦ ਹੀ ਗੁਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ‘ਲਾਈਕਸ’ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਅਸਲੀ ਦਿਆਲਤਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ।
ਨਿੱਜਤਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਤਸਵੀਰ, ਹਰ ਲੋਕੇਸ਼ਨ, ਹਰ ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਇਕ ਡਿਜੀਟਲ ਫੁੱਟਪ੍ਰਿੰਟ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਅਲਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ’ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦਿਨ, ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਬੱਚਤ, ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਗੁਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਣਜਾਣੇ ’ਚ ਆਨਲਾਈਨ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਾਂਤ ਖ਼ਤਰਾ ਅਸਲੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਗੁਆਚ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਕਸਰ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਵੱਲ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਸਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ’ਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਪੇ ਸਕ੍ਰੋਲ ਕਰਨ ’ਚ ਇੰਨੇ ਰੁੱਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਨੋਟਿਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਸਾਡੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਘਰਾਂ ’ਚ, ਇਸ ਨੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਫੇਕ ਅਕਾਊਂਟਸ, ਡੀਪਫੇਕ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਗ਼ਲਤ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਭਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਫੈਲਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗ਼ਲਤ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ। ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਫੈਕਟ-ਚੈਕਿੰਗ ਅੱਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਇੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
ਪਰ ਇਕੱਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਇਕ ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਫਾਰਵਰਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਬਸ ਕੁਝ ਸੈਕਿੰਡਾਂ ਲਈ ਰੁਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੁਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ-ਕੀ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਹੈ? ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੇਲੋੜਾ ਡਰ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਉਹ ਕੁਝ ਪਲ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਵੀ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ’ਚ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ’ਚ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਦਿਆਲਤਾ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਆਲਤਾ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸੱਚ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੱਚ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਨਫ਼ਰਤ, ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਅਤੇ ਵੰਡੀਆਂ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਅਸੀਂ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਡਿਜੀਟਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਨਾਲੋਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲੋਂ ਹਮਦਰਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਯੂਜ਼ਰ ਯਾਦ ਰੱਖੇ ਕਿ ਹਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਪਿਕਚਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਅਸਲੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਸੁਪਨੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਚ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਬਦਲੇਗਾ ਜਾਂ ਬਦਤਰ ਲਈ। ਉਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ’ਚ ਹੈ।
—ਦੇਵੀ ਚੇਰੀਅਨ
ਅੱਜ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦਿਵਸ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼: ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਚੰਦਰਮਾ
NEXT STORY 
