ਸਈਅਦ ਨਕਵੀ
1952 ’ਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਕਮ ’ਚ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਕਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ’ਚ ਅਚਾਨਕ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ‘ਹਜ਼ੂਰ’ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਇਹ ਦੁਖਦ, ਨਕਲੀ ‘ਦਾਦਗਿਰੀ’ ਉਦੋਂ ਤਕ ਹੀ ਰਹੀ ਜਦ ਤਕ ਹਾਥੀਆਂ ’ਤੇ ਬਕਸੇ ਰਹੇ। ਸਾਬਕਾ ਸੀ. ਆਈ. ਏ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਹਮ ਈ. ਫੁੱਲਰ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੋਅ ਬਾਈਡੇਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਬਲਿੰਕੇਨ ਦੀ ਹਮਲਾਵਰ ਸ਼ੈਲੀ ’ਤੇ ਲਿਖਿਆ। ਫੁੱਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ‘‘ਅਮਰੀਕੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ’ਚ ਇਕ ਨਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਈਡੇਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੇ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ’ਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ।’’
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਾਈਡੇਨ ਨੇ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੂੰ ਇਕ ‘ਹੱਤਿਆਰਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ’ਚ ਇਕ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ। ਬਲਿੰਕੇਨ ਨੇ ਵੀ ਚੀਨ ਦਾ ਓਨਾ ਹੀ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੀ ਅਪੂਰਨ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ’ਚ ਮਾਣ ਦੇ ਲਈ ਕੁਝ ਆਧਾਰ ਹਨ।
ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਹੁਕਮ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ’ਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਕੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਕੀ ਚੀਨ ਨੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਇਕ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਮਿਆਨੇ ਵਰਗ ਦੇ ਜੀਵਨ ’ਚ ਦਾਖਲਾ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ।
ਫੁੱਲਰ ਨੇ ਸੀਰੀਆਈ ਸੰਕਟ ਦੀ 10ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ’ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹਮਲਾਵਰ ਰੂਪ ’ਚ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਫੁੱਲਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਵਲੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਰਣਨੀਤਕ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਲਈ 1983 ’ਚ ਰੀਗਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੀਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉਸੇ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ 2008 ’ਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ 25 ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ’ਚ ਦਮਿਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਕਟ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਬਜ਼ਰਵਰ ਰਿਸਰਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ‘ਦਿ ਸਟਾਰਮ ਇਨ ਦਿ ਅਰਬ ਸਪ੍ਰਿੰਗ’ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਸੀਰੀਆ ’ਚ ਮਚੇ ਤੂਫਾਨ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਯੂ. ਕੇ. ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ’ਤੇ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਬਿਆਨ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ 10ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ’ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਇਕ ਦੋਸ਼ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ ਉਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਸ਼ਰ-ਅਲ-ਅਸਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਫਰਤ ਭਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁਸ਼ਾਸਨ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਦਮਿਸ਼ਕ ’ਚ ਹੀ ਸੀ। ਓਬਾਮਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸਨ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਸਿਸਟਮ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਲੋਕ ਘਾਣਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਓਬਾਮਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਪੂਰੇ ਸੰਚਾਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਅਸਦ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਉਦਾਰਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇ ਤਹਿਤ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਲਈ ਇਕ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੋਈ। ਵਧੇਰੇ ਟ੍ਰੇਨੀ ਘਾਤਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੁਸਰਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਲਿਆ।
ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਲੋਂ ਜਦੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਟ੍ਰੇਨੀ ਹਨ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ।’’ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ’ਚ ਅਜਿਹੇ ਯਤਨਾਂ ’ਤੇ ਦੋ ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਕੋ-ਇਕ ਸੁਪਰ ਪਾਵਰ ਹੋਣ ਦੇ ਪਲ ’ਚ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਂ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ’ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਰਗੇ ਇਸ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸੀਰੀਆ ’ਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਪਿਆ ਜਦੋਂ 2015 ’ਚ ਰੂਸੀ ਇਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।
ਬਗਦਾਦੀ ਨੂੰ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਪਿਛੋਕੜ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨੂੰ ਇਰਾਕ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂਰੀ ਅਲ ਮਲਿਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਅਬੂ ਬਕਰ ਅਲ ਬਗਦਾਦੀ ਨੇ 4 ਜੁਲਾਈ 2014 ਨੂੰ ਮੋਸੁਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ’ਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਖਲੀਫਾ ਦੇ ਗਠਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2014 ’ਚ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਸ ਦੇ ਥਾਮਸ ਫ੍ਰੀਡਮੈਨ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੂਨ-ਜੁਲਾਈ 2014 ’ਚ ਆਈ. ਐੱਸ. ਆਈ. ਐੱਸ. ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।
ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਜੁਲਾਈ ’ਚ ਬਗਦਾਦੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨੂਰੀ ਅਲ ਮਲਿਕੀ ਤੋਂ ਦਬਾਅ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਨੂਰੀ ਇਰਾਕ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ੀਆ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਦੂਸਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ’ਚ ਮੋਸੁਲ ਤੋਂ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ’ਚ ਆਈ. ਐੱਸ. ਆਈ. ਐੱਸ. ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਰਚ ਮਲਿਕੀ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਸੌਖਾਲਾ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2014 ’ਚ ਮਲਿਕੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਨੀਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਜਾਇਦਾਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ
NEXT STORY 
