ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਵੱਲ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ’ਤੇ ਹੀ ਰੱਖੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅੰਨਦਾਤਾ ਦਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਐਗਰੋਵੋਲਟਿਕਸ , ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਗਰੀ-ਪੀਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਖੇਤੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਵੱਛ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੋਟੋਵੋਲਟਿਕਸ ਬਣਤਰਾਂ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਮੰਗ ਦੇ ਚਰਮ ਦੌਰ ’ਚ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕੈਨੋਪੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ, ਵਾਸ਼ਪ ਉਤਸਰਜਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਸੂਖਮ ਜਲਵਾਯੂ (ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਕਲਾਈਮੇਟ) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਸਾਲ 2030 ਤੱਕ 500 ਗੀਗਾਵਾਟ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਡੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ ’ਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਇਕ ਸਸ਼ਕਤ ਮੰਚ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਯਤਨ ਪੀਐੱਮ-ਕੁਸੁਮ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਿਸਾਨ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥਾਨ ਮਹਾ-ਅਭਿਆਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸੂਰਜੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਡੀਕਾਰਬੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸੀ ਵਿਚ ਕਮੀ) ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ- ਅਨੁਕੂਲ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੀਐੱਮ-ਕੁਸੁਮ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਤਹਿਤ ਐਗਰੀ-ਫੋਟੋਵੋਲਟਿਕਸ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦੇਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। 21 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਅਤੇ 23 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 ਤੱਕ ਚਲਣ ਵਾਲੇ 7ਵੇਂ ਐਗਰੋਵੋਲਟਿਕਸ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਭਾਰਤ ਕਰੇਗਾ।
ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ - ਪਾਵਰਿੰਗ ਦ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ - ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਤਤਪਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਲਾਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 86 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।
ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਬਿੰਦੂ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਜੀਵਿਕਾ ਹੈ। ਹਰ ਫਸਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਲਗਾਈ ਗਈ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੰਗੀ ਫਸਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੌਸਮ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਬਜਟ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੈਰ-ਯਕੀਨੀਅਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਵਾਧੂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਹੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਗਰੋਵੋਲਟਿਕਸ ਖੇਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੂਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਸੌਰ ਉਤਪਾਦਨ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਮਾਲੀਆ ਦਾ ਇਕ ਵਾਧੂ ਸੋਮਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਡੀਜ਼ਲ ਜਾਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਲਵੇਗੀ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਲਾਗਤ ਵੀ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਐਗਰੀ-ਪੀਵੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਅਨੁਕੂਲ ਸੂਖਮ ਜਲਵਾਯੂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ (ਹੀਟ ਸਟਰੈੱਸ), ਸੋਕੇ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੌਰ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗੜੇਮਾਰੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਾਧੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅੰਨਦਾਤਾ ਦੇ ‘ਊਰਜਾਦਾਤਾ’ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇਕ ਸਪਸ਼ਟ ਸਿਆਸੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ : ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੰਪਦਾ ਦੇ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਲਾਭਵੰਦ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਗਰੋਵੋਲਟਿਕਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਜੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਕੋ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਵੀ ਕਰ ਸਕੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਵੀ ਦੇ ਸਕੇਗੀ।
ਇਹ ਅਹਿਮ ਇੱਛਾ 'ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ' ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਆਸੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਵੀਨਿਰਮਾਣ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਐਗਰੋਵੋਲਟਿਕਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਥਾਪਨਾ, ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਗਰੋਵੋਲਟਿਕਸ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਚੋਣ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਸ਼ੈਡੋ ਟੋਲਰੈਂਸ ਅਤੇ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ—ਜਿਵੇਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਜਾਈ, ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਫਸਲ ਚੱਕਰ—ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਐਗਰੋਵੋਲਟਿਕਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਦਾ ਆਮ ਟੀਚਾ ਫਸਲ ਦੀ ਕੈਨੋਪੀ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਦਰਤੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਡਜਸਟੇਬਲ ਪੀਵੀ ਪੈਨਲ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਾਧਾ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਾਧੂ ਲਚਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਕ ਖੇਤਾਂ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਕ ਹੀ ਜੋਤ ’ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਐਗਰੋਵੋਲਟਿਕਸ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਆਧਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਵੱਛ ਤਕਨੀਕ ਵਿਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੇਂਦ੍ਰੀਕ੍ਰਿਤ ਐਗਰੀ-ਪੀਵੀ ਅਤੇ ਪੀਐੱਮ-ਕੁਸੁਮ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਗਰਿੱਡ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ’ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਭਾਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਗਵਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। ਇਹੀ ਉਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਰਸਮੀ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਵਿਵਹਾਰਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਪਰਖੇ ਗਏ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ, ਗਿਆਨ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਣ। ‘ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ’ ਤਾਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗਾ ਜਦੋਂ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੋਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਹੋਣਗੇ। ਐਗਰੋਵੋਲਟਿਕਸ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੀਂਹ ਅਤੇ ਅੰਨਦਾਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
-ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਜੋਸ਼ੀ ਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ
ਸੀ.ਜੇ.ਪੀ. ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਚੁਣ ਲਿਆ
NEXT STORY 
