ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੇਕਰ ਗਰਭ ’ਚ ਬੱਚੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ’ਚ ਪਿੰਕ-ਪਿੰਕ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਤਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਜਾਣਨਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਪਰਾਧ ਹੈ ਪਰ ਪੱਛਮ ’ਚ ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਹਾਂ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ’ਚ ਫੈਲੀ ਇਹ ਬਦਨਾਮੀ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਪਤਾ ਚੱਲਦੇ ਹੀ ਕਿ ਗਰਭ ’ਚ ਲੜਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਕ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਪਿੰਕ ਭਾਵ ਗੁਲਾਬੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਮਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਣਾ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰੈਪਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਬਾਉਣਾ ਮਾਲੂਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜੋ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਿੰਕ ਰੈਪਰ ’ਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੈਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਫੀਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਅਸਲ ’ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਸਰਵੇ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਿੰਕ ਟੈਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਰਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਮਾਲ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਵੱਧ ਕੀਮਤ ਦੇਣੀ ਪਵੇ। ਅਾਖ਼ਿਰ ਕਿਹੜੀ ਅਰਥ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਂਗਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੈ ਇਹ ਅਸਮਾਨਤਾ। ਅਸਲ ’ਚ ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸਟ੍ਰੈਟਜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਉਹ ਲੈਂਗਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ’ਚੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਕੱਢ ਸਕਣ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਤਮਾਮ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਾਮਾਨ ’ਤੇ ਵੱਧ ਕੀਮਤ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਟੈਕਸ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਵੇਚਣੇ ਹਨ।
ਧਿਆਨ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ’ਚ ਪੈਸਾ ਹੈ। ਜੋ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਖੁਦ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਟਾਰਗੈੱਟ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿ ਇੰਨੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਕਮਾਉਂਦੀਆਂ ਕਿ ਇਕ ਤੋਂ ਇਕ ਮਹਿੰਗੇ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦ ਸਕਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ? ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਖਪਤਕਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ?
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਜੇਬ ’ਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਹਿੰਗੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਔਰਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਲੈਂਗਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਕਸਰ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰ, ਕਿਸੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ, ਕਿਸੇ ਮੋਬਾਈਲ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਬਣ, ਸ਼ੈਂਪੂ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੇਚਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵ ਕਿ ਔਰਤ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਨੂੰ ਤਮਾਮ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਪਤਕਾਰ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਚੰਗੇ ਨਾਅਰੇ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵਪਾਰ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ’ਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਸਜੀ-ਸੰਵਰੀ ਔਰਤ ਜੋ ਉੱਪਰੋਂ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਉਤਪਾਦ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਔਰਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਸ਼ਕਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਸਾਧਨਹੀਣ ਔਰਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਟਾਰਗੈੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ’ਚ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੱਧਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਧ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਵੀ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਕ ਟੈਕਸ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ਅਤੇ ਪਰਸ ’ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ’ਚ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਨੇ ਇਕ ਸਰਵੇ ’ਚ ਪਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ’ਤੇ ਸੱਤ ਫੀਸਦੀ ਵੱਧ ਕੀਮਤ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੈਕਸ ਜਾਂ ਕੀਮਤ 13 ਫੀਸਦੀ ਵੱਧ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ’ਚ ਤਾਂ ਕਈ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 34.28 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਭਾਰਤ ’ਚ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਧੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁਣ, ਉਹੀ ਕੀਮਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਵਿਤਕਰੇ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ
‘ਪਾਕਿ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿਰਕਿਰੀ’ ਪਰ ਸ਼ਰਮ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ!
NEXT STORY 
