ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ 'ਸਾਇੰਟੀਫਿਕ ਟੈਂਪਰ' ਇਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਜਾਤੀ ਅਣਖ ਦੀ ਲੜਾਈ 'ਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ 'ਟੀਮਇੰਡਸ' ਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਕੇ ਗੂਗਲ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਯੋਜਿਤ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ 'ਚ 1 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਅਣਗਿਣਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਸ੍ਰੋਤ ਖੋਜਕਾਰ ਏਲੋਨ ਮਸਕ ਹਾਈਸਪੀਡ ਗੱਡੀਆਂ ਲਈ 'ਹਾਈਪਰਲੂਪ' ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 'ਸਪੇਸਐਕਸ' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੂਗਲ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕੰਪਨੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ 'ਚ ਰੁੱਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
'ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ' ਤੇ 'ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਫ ਥਿੰਗਜ਼' ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੂਰਤ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਇਸ ਉੱਭਰਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ 'ਚ ਸੌੜੀ ਜਾਤਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੋ ਕਦਮ ਵੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੱਲ ਸਕਾਂਗੇ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸੀਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਘਿਨਾਉਣੀ ਸਿਆਸਤ ਨਾਲ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੁਲੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 'ਰੋਗ' ਪੂਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨ ਇਕ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਝੱਟ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਲਾਠੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਉਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਦਾ ਚਾਹੇ ਜਾਟ, ਗੁੱਜਰ, ਪਾਟੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਰਣੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦਲਿਤਾਂ, ਪੱਛੜੇ ਵਰਗ ਦੀ ਅਣਖ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਆਪਸੀ ਬੇਯਕੀਨੀ, ਨਫਰਤ ਅਤੇ ਪਾੜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਜਾਤੀ ਜਨੂੰਨ, ਹਿੰਸਾ ਅੱਗੇ ਹਰੇਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਮੁਖਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ 5 ਸਾਲ ਵੀ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣਾ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਦੇਸ਼ਹਿੱਤ ਵਿਚ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।
ਜੇ ਅੱਜ ਡਾ. ਰਾਮਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਇਸ ਕਥਨ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਕਿ 'ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੌਮਾਂ 5 ਸਾਲ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ' ਕਿਉਂਕਿ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਬੇਤਾਬੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸਿਆਸੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਮੇਂ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ਕਤੀ ਤਿੰਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਆਲਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇਕ ਕਥਨ ਕਿ 'ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਹ ਦਲਿਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੰਧਤ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ' ਨਾਲ ਸੜਕ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਤਕ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭੜਕ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਬੰਦ ਮੰਨੇ ਜਾਣ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਕ 'ਨਾਕਾਮ ਰਾਸ਼ਟਰ' ਮੰਨ ਲਈਏ?
ਭਾਰਤ 'ਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ 'ਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜ਼ੋਰ ਇਸ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਹੱਲ ਲੱਭਣ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਲੜਨਾ ਸੀ ਜਾਤਵਾਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਰ ਅਸੀਂ ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਤੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਾਤਵਾਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਮਿਜਾਜ਼ ਤਾਂ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ, ਸਿਰਫ ਜਾਤਾਂ ਬਦਲ ਗਈਆਂ। ਹੰਗਾਮਾ ਤਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਸੂਰਤ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ।
ਮਕਸਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ 70 ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਾਤਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਆਪਸੀ ਸੂਝਬੂਝ, ਭਾਈਚਾਰਾ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯਤਨ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਮਿਲਿਆ ਕੀ —ਜਾਤੀ ਧਰੁਵੀਕਰਨ, ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਪਰਿਵਾਰਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਜਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨੇ ਠੱਗਿਆ, ਓਨਾ ਹੀ ਆਪਣਿਆਂ ਨੇ ਵੀ।
ਦੋਸ਼ੀ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਇਕ ਸੱਭਿਅਕ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਰਗ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਸਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਜਾਤੀਗਤ ਨਹੀਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਜਾਤੀਗਤ ਜਾਂ ਫਿਰਕੂ ਢਾਂਚੇ 'ਚ ਢਾਲਣਾ ਵਿਆਪਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਇਕ ਦਾਇਰੇ 'ਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਪ ਸਾਡੇ ਨਾਸਮਝ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇੰਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਸੰਵੇਦਨਹੀਣ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਅਸੀਂ ਆਪਸ 'ਚ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਗਾਊਂ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਗਰੀਬ, ਪੱਛੜੇ ਜਾਂ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ਰਮ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟਣਾ ਸਾਡਾ ਨੈਤਿਕ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਐਨਕ ਨਾਲ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਿਆਸੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਕਿ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਕਿਆਂ ਦਾ ਮੋਹਰਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਦਲਿਤ ਚਿੰਤਕ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ ਪਰ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਸੱਚਮੁਚ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਹਨ। ਜਾਤੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਜਵਾਂ ਨਾਸ਼ਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ 'ਵਰਤ' ਰੱਖਣਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਤਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਬਨਾਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਫਸਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ 'ਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਭਰੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਵੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ 'ਚ ਵੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਏ ਦਿਨ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਜਾਤਵਾਦੀ ਤਾਂਡਵ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਡੁੱਬੇਗਾ। ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੌਮਾਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਫਸਾਦ ਨਹੀਂ ਝੱਲ ਸਕਦੀਆਂ।
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ 'ਵਾਪਸੀ' ਦਾ ਯਤਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੈ
NEXT STORY 
