ਜੇਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੱਥ ’ਚ ਟਰੰਪ ਕਾਰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਚਲਾ ਦੇਵੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਖਵਾਜਾ ਆਸਿਫ ਦਾ ਤਲਖ਼ੀ ਭਰਿਆ ਕਹੀਏ ਜਾਂ ਦਰਦ ਭਰਿਆ ਬਿਆਨ ਇਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਬੀਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ’ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ’ਤੇ ਬੋਲਦੇ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਬੋਲ ਗਏ ਜਿਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਰਦ ਅਾਖ਼ਿਰ ਆਸਿਫ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਹੀ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਪਣੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟਾਇਲਟ ਪੇਪਰ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੰਨਾ ਤਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਹੋਈ ਟ੍ਰੇਡ ਡੀਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ’ਚ ਬੇਚੈਨੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਨਾ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਸਾਧ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਆਰਥੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਮਝ ਆਈ ਤਾਂ ਦਰਦ ਛਲਕਣ ਲੱਗਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਦੋ ਜੰਗਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਹਿੱਤ ’ਚ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਜ਼੍ਹਬ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ। ਹਕੀਕਤ ’ਚ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਠਾਣੇਦਾਰ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੁਆਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਅਸਲ ’ਚ ਇਕ ਸੁਪਰਪਾਵਰ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਜੰਗ ਸੀ। ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੁਣ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਮੁਨੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਦੇ ਚਾਪਲੂਸੀ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ’ਤੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਟਰੰਪ ਕਾਰਡ ਚੱਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੁਣ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਅਨੇ ਚਾਹੇ ਜੋ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਪਰ ਇਹ ਸਮਝ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਾਵੇ ਕਿੱਥੇ? ਹਾਲਾਂਕਿ ਖਵਾਜਾ ਆਸਿਫ ਹੁਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ 2001 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ’ਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਜਿਹਾਦ ਕਤਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਲਾਭ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੀ।
ਆਰਥਿਕ ਰੂਪ ’ਚ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਠਾਸ ’ਚ ਕੀੜੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੈਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰ ’ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫੌਜ ਮੁਖੀ ਅਸੀਮ ਮੁਨੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਦੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਬੰਧਾਂ ’ਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਕੁੜੱਤਣ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਕੀੜੇ ਵੀ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗਾ ਗੁਆਂਢੀ ਉਸ ਦਾ ਸਹੀ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮੰਨ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖੁਦ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬੁਣੇ ਜਾਲ ’ਚ ਫਸ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਫੜਫੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਬੌਖਲਾਹਟ ਇਸੇ ਤੋਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਖੁਦ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪੋਲ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਆਸਿਫ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਲੋਚਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਪਿੱਟਣ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਨੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵਿਆਕੁਲ ਹਨ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜ ਮੁਖੀਆਂ ਜਨਰਲ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਅਤੇ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦੇ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪੋਰਟ ਅਤੇ ਏਅਰਸਪੇਸ ਦੇ ਕੇ ਦੋਗਲ਼ਾਪਣ ਕੀਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲੜਾਈ ਖਾਤਿਰ ਆਪਣੀ ਰੀਤ-ਨੀਤੀ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭੁਗਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਆਸਿਫ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਵੀ ਯਾਦ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਦ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾ ਸਿਰਫ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ, ਤਬਾਹ ਹੋਏ ਸਗੋਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ‘ਯੂਜ਼ ਐਂਡ ਥਰੋਅ’ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਕੀਕਤ ’ਚ ਇਹ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਇਕ ਜੰਗ ਸੀ, ਜਿਸ ’ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਖਾਸੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਤਲਬ ਨਿਕਲਦੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਯਕੀਨਨ ਟੁਕੜੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਹੋਈ ਡੀਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਇਆ? ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਦੋਂ ਝੋਲੀ ਲੈ ਕੇ ਭੀਖ ਮੰਗਦੇ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਇਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ? ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਝੋਲੀ ’ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਬਤੌਰ ਭੀਖ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਵੀ ਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਨਾ ਅਣਜਾਣ ਸੀ? ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਭਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਨਰਮੀ ਕਹੀਏ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ’ਚ ਸਾਥ ਆਉਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਧਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਇੰਡੋ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਖੇਤਰ—ਜੋ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ—ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੱਸਿਆ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਮੰਨੋ ਸੱਪ ਸੁੰਘ ਗਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਡਰ ਕਿਉਂ ਲੱਗਾ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ ਅਤੇ 65 ਫੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਰਥਿਕ, ਰਣਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਕ-ਇਕ ਗਲਤੀ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਨੇਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਛਾਤੀ ਪਿੱਟਦੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋਇਆ! ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਸੰਸਦ ’ਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਅਣਜਾਣ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਅਮਰੀਕਾ ਸਬੰਧ ਇਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੋੜ ’ਤੇ ਹਨ। ‘ਦੇਰ ਆਏ ਦਰੁਸਤ ਆਏ’ ਦਾ ਅਲਾਪ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਅਲਾਪੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ ਕੀ? ਦੁਨੀਆ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਬਤੌਰ ਟਰੰਪ ਕਾਰਡ ਕਦੋਂ ਕਿਹੜੀ ਚਾਲ ਚੱਲ ਜਾਣ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ!
ਰਿਤੂਪਰਣ ਦਵੇ
ਪਿੰਕ ਅਤੇ ਬਲਿਊ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਫਸੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
NEXT STORY 
