ਫੁੱਟ ’ਚ ਏਕਤਾ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ’ਚ ਫੁੱਟ? ਚਕਰਾ ਗਏ? ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਰੋਧੀ ਦਰਾੜਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਟੀ. ਐੱਮ. ਸੀ., ਡੀ. ਐੱਮ. ਕੇ., ਮਾਕਪਾ ਦੀ ਹਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਗਈ। ਕੀ ਇੰਡੀਆ ਬਲਾਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵੰਤਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ? ਕੀ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ‘ਆਤਮ-ਤਬਾਹੀ’ ਦਾ ਬਟਨ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਸ ਦੇ ਦਿਨ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ?
ਅੱਜ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ’ਚ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲਾਕ ਖਿੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ’ਚ, ਜੋ ਬਲਾਕ ਨੂੰ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਈਵਾਲ ਕਾਂਗਰਸ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਡੀ. ਐੱਮ. ਕੇ. ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ‘ਪਿੱਠ ’ਚ ਛੁਰਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ’ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣੀ ਪਾਰਟੀ (ਕਾਂਗਰਸ) ਨਵੇਂ ਆਏ ਟੀ. ਵੀ. ਕੇ. ਦੇ ਪਾਲੇ ’ਚ ਚਲੀ ਗਈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ 22 ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਲੀ ਡੀ. ਐੱਮ. ਕੇ. ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ‘ਇੰਡੀਆ’ ਬਲਾਕ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਏਕਤਾ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਿਰਫ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਐੱਨ. ਡੀ. ਏ. ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਲਾਕ ਵੱਲੋਂ ਉਠਾਏ ਗਏ ਵਿਚਾਰਕ ਏਜੰਡੇ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਖਰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਹੁਣ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ ਮੰਚ ਦੇ ਖਿੰਡਨ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਵਿਰੋਧੀ ਸਪੇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਲਹਿਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ, ਕੇਰਲ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ’ਚ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਾਂਗਰਸ 5 ’ਚੋਂ 3 ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ’ਚ ਸੱਤਾ ’ਚ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮੁੱਖ ਸਥਿਤੀ ’ਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਵੱਧ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ’ਚ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਪਰ ਕੀ ਉਹ ਸੰਘਵਾਦ ਲਈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੋਸ ਤਰਕ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਡੀ. ਐੱਮ. ਕੇ. ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ?
ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਇੰਡੀਆ ਬਲਾਕ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਰੋਧ ਇਸ ਦੇ 2023 ’ਚ ਗਠਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨ। ਗ਼ੈਰ-ਭਾਜਪਾ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਵੱਡੇ ਮੰਚ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਾਰਟੀਆਂ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਜਦਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਇਸ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ 2024 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ 240 ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ’ਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਢਿੱਲੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਅਵਿਵਹਾਰਿਕਤਾ ਉਦੋਂ ਉਜਾਗਰ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਖੇਤਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਜਦ (ਯੂ) ਦੇ ਨਿਤੀਸ਼ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਐੱਨ. ਡੀ. ਏ. ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ’ਚ ਬਲਾਕ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ।
ਅਜਿਹੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਕਿ ਬਲਾਕ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 2 ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਰੂਪਾਂ ’ਚ ਟੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਐੱਨ. ਡੀ. ਏ. ਨੂੰ 2029 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲਾਭ ਅਤੇ ਪੈਂਤੜੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਬਲਾਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਭਰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ 7 ਰਾਜਾਂ ’ਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਵਿਰੋਧੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਧੁੰਦਲਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੰਗਾਲ ’ਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਣ ਦਾ ਇਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਮੌਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਟੀ. ਐੱਮ. ਸੀ. ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ‘ਘਰ ਵਾਪਸੀ’ ਕਰ ਲਵੇਗਾ। ਦਰਅਸਲ, ਰਾਜ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਲਈ ਮਮਤਾ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵਾਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਭਤੀਜੇ-ਵਾਰਿਸ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੈਨਰਜੀ ਵਿਚਾਲੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੀ. ਐੱਮ. ਸੀ. ’ਚ ਭਾਰੀ ਪਲਾਇਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ’ਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਇਕ ਕਾਂਗਰਸ-ਵਿਰੋਧੀ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਖਿਲੇਸ਼ ’ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਪਾ ਸੁਪਰੀਮੋ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਡੀ. ਐੱਮ. ਕੇ. ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਣਾ ਤੈਅ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਯੂ. ਪੀ. ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਸਪਾ ਮੁਖੀ ਕੋਲ ਇਕ ਔਖਾ ਬਦਲ ਹੈ-ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਜਾਣ ਜਾਂ ਇਕੱਲੇ। ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੀ ਬਸਪਾ ਦੇ ਸਪਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਦੇ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਅਖਿਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਮਤਾ, ਕੇਜਰੀਵਾਲ, ਸਟਾਲਿਨ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਡੀ. ਐੱਮ. ਕੇ. ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਖਿਲੇਸ਼ ਚੌਕਸ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹਾਲ ਰਾਜਦ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਯਾਦਵ ਦਾ ਵੀ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਗੱਠਜੋੜ ਅਕਸਰ ਇਕ ਰਾਜ ’ਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਠਾਕਰੇ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਵਰਗੇ ਆਗੂ ਹੁਣ ਵੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਾਲੇ ਚੋਣ ਗੱਠਜੋੜ ਵਜੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਲਾਕ ਅੱਜ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਸੰਸਦੀ ਭਾਜਪਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਮੰਚ ਵਜੋਂ ਇਹ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਲੱਭਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ, ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸੁਰ, ਚੋਣ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਚਾਰ ਦਬਦਬੇ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਅਕਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੋਦੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਿੰਦੂਤਵ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ : ਰੈਲੀ ਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਕੌਣ ਸੰਭਾਲੇਗਾ? ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦੀ ਇਸ ਬਾਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗ ’ਚ, ਜਿੱਥੇ ਚੋਣਵੇਂ ਲਾਭ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ’ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਲਈ ਅਗਲੀ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੂਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲੇਪਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸਿਰਫ ਇਕ ਖਿੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਮੋਰਚਾ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
—ਪੂਨਮ ਆਈ. ਕੌਸ਼ਿਸ਼
ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰ : ਭਾਰਤ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸਰਿਆ ਆਈਨਾ
NEXT STORY 
