ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਕਾਂਗਰਸ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛਿਓਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ 79ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ’ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੇਸ਼ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਉਹ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ’ਚ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਗਾਇਨ ਨੂੰ ਰੁਕਵਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ ’ਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਭਰੇ ਸੁਰ ’ਚ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ‘ਅਸੀਂ ਉਹ ਸੰਸਕਰਣ ਨਹੀਂ ਗਾਵਾਂਗੇ, ਸਾਡਾ ਗੀਤ ਤਾਂ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੈ।’
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਦਾ ਇਹ ਅਪਮਾਨ ਮਹਿਜ਼ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਪ੍ਰਤੀ ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਸ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ, ਜੋ ਲਗਭਗ 9 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਝਲਕਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ’ਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਅਪਮਾਨ ਿਨਵਾਰਣ (ਸੋਧ) ਬਿੱਲ, 2026 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਗਾਨ ‘ਜਨ ਗਣ ਮਨ’ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਦੇ ਸਾਰੇ 6 ਅੰਤਰਿਆਂ ਦਾ ਗਾਇਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਇਸ ਕਾਰੇ ਦੇ ਬਚਾਅ ’ਚ ਉੱਤਰ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਘੜੀ ਕਿ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਦੇ ਗਾਇਨ ’ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਖੜਗੇ ਦੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕੁਰਸੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਹੁੰਦੇ-ਹੁੰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਬਦਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੰਗ ’ਚ ਆ ਗਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੂਰਾ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਨਹੀਂ ਗਾਵਾਂਗੇ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੰਪੂਰਨ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਦੀਆਂ 2 ਪੰਕਤੀਆਂ ਗਾਉਣਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੁਖਾਵਾਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਪੂਰਨ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਦੇ ਗਾਇਨ ’ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰਫ 3 ਮਿੰਟ 10 ਸੈਕਿੰਡ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਨ ’ਚ ਭਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਪ੍ਰਤੀ ਵੈਰ-ਭਾਵ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਣ ਦੇ ਹਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿ ਗਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਗਾਇਆ ਸੀ, ਨਾ ਹੁਣ ਗਾਉਣਗੇ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਦੁਹਰਾਅ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣ ਸੀ ਕਿ ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੰਟੋਰਲ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ 1937 ’ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੱਨਾਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਨੂੰ ਸਿਰਫ 2 ਅੰਤਰਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਜਨ-ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਵੀ ਉਲਟ ਸੀ। 2026 ’ਚ ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਲਈ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਈ।
ਜਿੱਨਾਹ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਰਕੂ ਮੰਗਾਂ ਅੱਗੇ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਬਦਲਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਜਾੜੇ, ਖ਼ੂਨ-ਖ਼ਰਾਬੇ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਜਿੱਨਾਹ ਜਨਿਤ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ ਪਰ ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਸਾਡਾ ਸੰਕਲਪ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਿਆ।
‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸੰਕੇਤਕ ਰੂਪ ’ਚ ਵੀ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਇਹ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕਾ ਸੀ ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਜਿੱਨਾਹ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਮੋਹ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।
ਮਾਰਚ 1973 ’ਚ ਸੰਸਦ ’ਚ ਹੋਈ ਇਕ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਦੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਸਨ—ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨਾਲ ਕੇਰਲ ’ਚ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕਿਸ ਨੇ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ’ਚ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਕੀ ਹੈ? ਕਾਂਗਰਸ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਨਾਹ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਰਸ਼ਨ ’ਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ’ਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ’ਚ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਢੋਣਾ ਪਿਆ। ਕਾਂਗਰਸ ਕੋਲ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤ-ਭੂਮੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ’ਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਗੀਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਆਖ਼ਿਰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਤਰਕ ਰਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਗੀਤ ’ਚ ਮੂਰਤੀ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਤੱਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕਾਂਗਰਸ ਉਸ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਨੇਤਾਵਾਂ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰੇਜ਼ਾਉਲ ਕਰੀਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਫ਼ਾਰ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਇਸਲਾਮ’ ’ਚ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ’ਚ, ਜਦੋਂ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਫ਼ਿਰਕੂ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਰੀਮ ਨੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਝੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖਤਾਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦਿਖਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਦੀ ਇਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਤਹਿਤ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਾਂਗਰਸ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਇਸ ਲਈ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਉਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ‘ਰਾਸ਼ਟਰ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਰਤੀ ਚਿੰਤਨ ’ਚ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਿਰਫ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਕੋਈ ਭੂ-ਭਾਗ ਜਾਂ ਇਕ ਸਿਆਸੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਜੀਵੰਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਹੋਂਦ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਂਝੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਅਪਣੇਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਲੜੀ ’ਚ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ।
ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਗੀਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸੁਖਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਉਸ ਗੀਤ ’ਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮੱਸਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ’ਚ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਖਪਾਤ, ਫ਼ਿਰਕੂਪੁਣੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਜਿਸ ’ਚ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
—ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਠਾਕੁਰ
(ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ)
‘ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਰਹੇ’ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ!
NEXT STORY 
