ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਹਨਾ ਦੇ ਬਚਪਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਨਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ । ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਗਰੀਬੀ ਦੇਖੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਣ ਵਿੱਚ ਪਰ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੰਗੀ ਤੁਰਸੀਆਂ 'ਚ ਦਿਨ ਕੱਟਕੇ ਉਹ ਜਿਸ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀ। ਜਦੋ ਕਦੇ ਉਹਨਾ ਦੀ ਛੱਤਰ ਛਾਇਆ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਅਸੀਂ ਫਜੂਲ ਖਰਚੀ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾ ਤੋਂ ਝਿੜਕਾਂ ਪੈਦੀਆਂ। ਗੁੱਸਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਆਉਂਦਾ ਪਰ ਉਹਨਾ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਤਰਸ ਵੀ ਆਉਂਦਾ । ਤਰਸ ਇਸ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਉਹਨਾ ਨੇ ਬਚਪਣ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਗਰੀਬੀ ਦੇਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਅਸਲ ਵੁਕਤ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ ਉਹਨਾ ਨੁੰ।
ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਦਾਦੀ ਜੀ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਲੰਘ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀ ਸੀ । ਫਿਰ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਦੂਸਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇਸ ਦਾਦੀ ਜੀ ਦੇ ਪੇਟੋ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਤੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਹੋਏ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨੇ ਉਹਨਾ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀ ਛੱਡਿਆ । ਮੇਰੇ ਚਾਚਾ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋ 24 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੇਰੇ ਇਹ ਦਾਦੀ ਜੀ ਵੀ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਗਏੇ। ਮੇਰੀਆਂ ਦੋਨੇ ਭੂਆ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸਕਿਲ ਸੀ ਪਰ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਬੱਚਿਆ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚਾਰਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਕਿਉਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਦੇ ਰਹਿਮ ਤੇ ਨਹੀ ਸੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ । ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾ ਚਾਰੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਬਚਪਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਘਰਸਮਈ ਗੁਜਰਿਆ।
ਪਾਪਾ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਦਾਦਾ ਜੀ ਕੋਲ ਦੋ ਢਾਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਹੀ ਜਮੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੁਕਾਨਦਾਰੀ। ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਦੇ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਚਾਰ ਭੈਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਬੀਲਦਾਰੀ ਤੋਰਨਾ ਕੋਈ ਖਾਲਾ ਜੀ ਦਾ ਵਾੜਾ ਨਹੀ ਸੀ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਸਰੀਕਾ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਭਲਾ ਨਹੀ ਸੀ। ਸਰੀਕੇ ਵਿੱਚੋ ਲੱਗਦੀ ਪਾਪਾ ਜੀ ਦੀ ਚਾਚੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਚਾਲਾਂ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਿਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਸਦਾ ਖਬਰਦਾਰ ਰਹਿੰਦੇ । ਮਾਂ ਵਿਹੂਣੇ ਮੇਰੇ ਚਾਚਾ ਜੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਾਪਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਭੂਆਂ ਨੇ ਪਾਲਿਆ ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਾਪਾ ਜੀ ਦਾ ਬਚਪਣ ਮਾਂ ਰੂਪੀ ਛੱਤਰੀ ਤੋ ਬਿਨ੍ਹਾ ਹੀ ਗੁਜਰਿਆ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਜ ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾ ਨੇ ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ ਤੋ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਦੋ ਢਾਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਜਾਂਦੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੰਡੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਜਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਗੁਰਦੇਵ ਸਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਖੋਲੇ ਨੈਸਨਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਰੋਂ ਸੱਤ ਅੱਠ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਪੈਦਲ ਸਫਰ ਕਰਕੇ ਪੜਣ ਜਾਣਾ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੁਕਾਨ ਵਾਸਤੇ ਸੋਦਾ ਲਿਆਉਣਾ ਉਹਨਾ ਦਾ ਨਿੱਤ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਖਤੀ ਕਰਕੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਹਨਾ ਦਾ ਸਕੂਲੋ ਨਾਮ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹਨਾ ਦੀ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਹੱਠ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦੱਸਵੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰ ਗਏ । ਉਸ ਸਮੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਦੱਸਵੀ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਪਾਪਾ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਘਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਨਾ ਸਾਈਕਲ ਖਰੀਦਿਆ।ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋ ਬਾਦ ਕਾਫੀ ਸਮੇ ਤੱਕ ਉਹ ਉਸੇ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਮੇਰੇ ਜਨਮਦਾਤਾ ਮੇਰੇ ਪਾਪਾ ਜੀ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕੋਚਿੰਗ ਤੋ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਇੱਥੇ ਉਹ ਫਿਰੋਜਪੁਰ, ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿਖੇ ਮਕਾਨਾ ਦੁਕਾਨਾ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ । ਪੰਜਾਬ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬਤੋਰ ਮਾਲ ਪਟਵਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਹਿਸਾਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੇਖੂਪੁਰ ਦੜੋਲੀ ਤੋ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਤੇਹਾਬਾਦ ਨੇੜੇ ਹਾਂਸਪੁਰ ਤੇ ਬੀਰਾਂਬੱਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਬੀਰਾਂਬੱਦੀ ਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰ ਸੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾ ਦੀ ਪਰਵਾਰਿਕ ਸਾਂਝ ਰਹੀ। 1975 ਚ ਸਿਰਸਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਨਣ ਤੇ ਉਹ ਮਸੀਤਾਂ ਮੋਜਗ੍ਹੜ ਅਲੀਕਾਂ ਰਹੇ ਤੇ ਮਸੀਤਾਂ ਆਲੇ ਲੰਬਰਦਾਰ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੀੜਾ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਨਾਇਆ। ਉਹ ਜਿਥੇ ਵੀ ਰਹੇ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਸਾਂਵਤਖੇੜਾ ਤੇ ਦੀਵਾਨਖੇੜੇ ਦੀ ਨੋਕਰੀ ਦੋਰਾਨ ਉਹਨਾ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੋਸਤ ਬਣਾਇਆ।ਪਟਵਾਰੀ ਤੋ ਤਰੱਕੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਾਨੂਨਗੋ ਬਣੇ ਤੇ ਫਿਰ 1996 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਇਬ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਜਿਹੇ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ।ਨਾਇਬ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰੀ ਜਿਹੀ ਗਜਟਿਡ ਪੋਸਟ ਤੇ ਪਹੰਚਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਹਲੀਮੀ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਨਹੀ ਛੱਡਿਆ।ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਦਲਦਲ ਤੋ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਈਕਲ ਤੋ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ । ਗਰੀਬ ਦੀ ਆਹ ਤੋ ਹਮੇਸਾ ਡਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੈ ਆਪਣੀ ਪੈਂਟ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਹਿੰਗੀ ਬੈਲਟ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਪਹਿਲਾ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਫਿਰ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਦੇਦੇ ਭਾਈ ਜੋ ਮੰਗਦਾ ਹੈ । ਮੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹਾਂ ਇਹ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਪਟਵਾਰੀ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹੈ । ਕਈ ਵਾਰੀ ਜਦੋ ਉਹ ਮੌਕਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਹੀ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਉਚੇਚ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਰੋਕ ਦਿੰਦੇ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਭਾਈ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁਣ ਮੈ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ। ਅਖਰੀਲੇ ਸਮੇ ਤੱਕ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੁਖੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਉਹਨਾ ਵਲੋ ਵਸਾਈਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰੇ ਖੁਸੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਕਾਨ ਬਣਾਕੇ ਦੇਣ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀ ਜਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਮੇਰੇ ਜਨਮਦਾਤਾ ਦਾ ਮਿਹਨਤੀ ਲੱਗਣਸੀਲ ਤੇ ਸਿਰੜੀ ਹੋਣਾ ਹੀ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਕਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਪੋੜੀ ਬਣਿਆ।
ਰਮੇਸ਼ ਸੇਠੀ ਬਾਦਲ
ਮੇਰੇ ਬਚਪਣ ਦਾ ਬੇਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ
NEXT STORY 
