ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਾਮਨ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਬਜਟ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੇ ਲੋੜਾਂ, ਸਿਆਸੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਐਲਾਨੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ’ਤੇ ਖਰਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ’ਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਕਾਸ ਰਫਤਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ, ਬਰਾਮਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਆਦਿ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਆਂ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।
ਬਜਟ ’ਚ ਕੋਈ ਲੋਕ-ਲੁਭਾਊ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ, ਪੂਰਾ ਫੋਕਸ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਦੇ ਦੌਰ ’ਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਸਥਾਰਤ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਭਰਪੂਰ ਉਤਪਾਦਨ ਹੋਵੇ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਯੁਵਾ ਵਰਗ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਟੀਚੇ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਿਵਾਉਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ।
ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ ’ਚ 3 ਫਰਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਟੀਚੇ ਅਤੇ ਬਜਟ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰਭੂਮੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ, ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ’ਚ ਲਚਕੀਲਾਪਨ ਲਿਆ ਕੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ। ਦੂਜਾ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਰਾਹ ’ਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ ‘ਸਬਕਾ ਸਾਥ, ਸਬਕਾ ਵਿਕਾਸ’ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿ ਸਾਰਥਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਲਈ ਹਰੇਕ ਪਰਿਵਾਰ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਾਧਨਾਂ, ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ।
ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ’ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਇਕ, ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ। ਦੋ, ਵਿਰਾਸਤੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਕਰਨਾ। ਤਿੰਨ, ਚੈਂਪੀਅਨ ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਐੱਮ. ਈ. ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ। ਚਾਰ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ। ਪੰਜ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਛੇ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ।
ਤਮਾਮ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦੇ ਦਰਮਿਅਾਨ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਐਲਾਨੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਲੀਆ ਘਾਟਾ 4.4 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਲਬੱਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਸਾਲ ਲਈ 4.3 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਗਤ ਖਰਚ, ਜੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ’ਤੇ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਈ 12 ਲੱਖ 20 ਕਰੋੜ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਲ ਬਜਟ ਦਾ ਲੱਗਭਗ 23 ਫੀਸਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰਮਾਣ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਾਡੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੂਲ-ਆਧਾਰ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਯੁਵਾ ਵਰਗ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਟੀਚਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੋਬਿਲਿਟੀ ਸਮਝੌਤੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2047 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੇਵਾ ਖੇਤਰ ’ਚ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਹਿੱਸਾ 10 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਟੀਚਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਬਾਇਓਫਾਰਮਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਲ 10,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਨਾਲ ’ਬਾਇਓਫਾਰਮਾ ਸ਼ਕਤੀ’ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਇਓਲੋਜਿਕ ਅਤੇ ਬਾਇਓਸਿਮਿਲਰਾਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਈਕੋ-ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰੇਗੀ। ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਏ. ਆਈ. ਖੇਤਰ ’ਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੋਹਰੀ ਦੇਸ਼ ਬਣਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵ ’ਚ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੰਢਣਸਾਰ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਦਯੋਗ ਜਗਤ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਹੁਨਰ ਈਕੋ-ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਅਪਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ‘ਸਮਰੱਥ 2.0’ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਰੇਸ਼ਮ, ਉੱਨ ਅਤੇ ਜੂਟ ਵਰਗੇ ਕੁਦਰਤੀ ਫਾਈਬਰ, ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਫਾਈਬਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਫਾਈਬਰਾਂ ’ਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਾਈਬਰ ਯੋਜਨਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ, ਟੈਸਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਨ ਕੇਂਦਰਾਂ ਲਈ ਪੂੰਜੀਗਤ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲੱਸਟਰਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਈ ‘ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾ’ ਵੀ ਹੈ।
ਸੂਖਮ, ਲਘੂ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉੱਦਮਾਂ ਲਈ 10,000 ਕਰੋੜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਫੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਚੈਂਪੀਅਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਾਧਾਰ ’ਤੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੋਂ ਟਿਕਾਊ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ’ਚ ਡਾਨਕੁਨੀ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਰਤ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਮਰਪਿਤ ਮਾਲ ਗਲਿਆਰੇ 5 ਸਾਲਾਂ ’ਚ 20 ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ-ਮਾਰਗਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ, ਜਲ-ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਤੱਟੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 6 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ ਸਾਲ 2047 ਤੱਕ 12 ਫੀਸਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਕੋਸਟਲ ਕਾਰਗੋਨਨ’, ਸੱਤ ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਰੇਲ ਕਾਰੀਡੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ, ਸੀ-ਪਲੇਨ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਕਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ’ਚ ਕਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 2047 ਦੇ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਦਾ ਟੀਚਾ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲਗਾਤਾਰ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਦੂਰਗਾਮੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਜਟ ਸਮੁੱਚਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਧੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ
ਇਕ ‘ਗਲਤ’ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
NEXT STORY 
